آشنایی با علائم اختصاری کابل‌ها؛ نحوه نامگذاری، معنای کدها و نحوه خواندن مشخصات کابل برق

روی بدنه بیشتر کابل‌های برق، ترکیبی از حروف و اعداد چاپ می‌شود که هرکدام معنای فنی مشخصی دارند. این علائم، اطلاعاتی درباره ساختار کابل، سطح مقطع هادی، نوع عایق، استاندارد ساخت و حتی کاربرد آن ارائه می‌دهند. اگر نتوانید این نوشته‌ها را به‌درستی تفسیر کنید، ممکن است کابل نامناسبی را برای پروژه‌تان انتخاب کنید.

در این مقاله افلاک، علائم رایج روی کابل‌ها و اصطلاحات سیم و کابل را به زبان ساده و با مثال‌های واقعی بیان می‌کنیم: از معنا و کاربرد عباراتی مانند «2×6 mm²»، «NYY»، «SM» و «PE» گرفته تا نحوه خواندن جدول علائم اختصاری کابل ها. مقاله علائم اختصاری کابل با این هدف نوشته شده که بتوانید بدون نیاز به جستجوی پراکنده، معنای علائم روی کابل را بفهمید و انتخاب مطمئن‌تری داشته باشید.

کابل برق دارای انواع مختلفی از نظر ساختار می‌باشد و هر کدام از این ساختارها برای کاربردی خاص مناسب است لذا آشنایی با علائم اختصاری کابل ها و نحوه نامگذاری آن، برای آشنایی با انواع کابل دارای اهمیت می‌باشد تا در خرید، به راحتی بتوان کابل مورد نظر خود را پیدا کرد.

آشنایی با اجزای اصلی کابل برق و نقش هر بخش

یک کابل برق از چند بخش اصلی تشکیل شده‌است که هر کدام نقش مهمی در عملکرد صحیح و ایمنی کابل دارند. شناخت این بخش‌ها به شما کمک می‌کند تا بهتر علائم اختصاری و مشخصات درج شده روی کابل‌ها را درک کنید و انتخاب بهتری داشته باشید.

1. هادی (Conductor)
   این قسمت وظیفه هدایت جریان الکتریکی را بر عهده دارد و اغلب از  مس (Cu) یا آلومینیوم (Al) ساخته می‌شود. هادی‌ها از نظر شکل و ساختار به سه دسته تقسیم می‌شوند:

• هادی تک مفتولی (Solid)
• هادی نیمه‌افشان (Stranded)
• هادی افشان (Flexible)

2. حفاظ هادی (Conductor Screen)
   یک نوار نیمه‌رسانا که به ایجاد میدان مغناطیسی یکنواخت و کاهش تنش‌های الکترو استاتیکی کمک می‌کند، به‌خصوص در کابل‌های فشار متوسط و فشار قوی.
3. عایق (Insulation)
   لایه‌ای که مانع عبور جریان الکتریکی ناخواسته می‌شود. اغلب از جنس PVC یا پلی‌اتیلن (PE) ساخته شده‌است و نقش مهمی در ایمنی کابل دارد.
4. حفاظ عایق (Insulation Screen)
   نوار نیمه‌ رسانایی مشابه حفاظ هادی که وظیفه حفاظت و بهبود عملکرد عایق را دارد.
5. شیلد (Shield)
   این لایه از جنس مس است و برای جلوگیری از تابش امواج الکترومغناطیسی و هدایت جریان‌های نشتی یا خطا به زمین به کار می‌رود. در کابل‌های ابزار دقیق و کنترلی، یک محافظ کلی (Overall Screen) نیز وجود دارد که باعث کاهش تداخل نویز می‌شود.
6. زره (Armor)
   وظیفه محافظت مکانیکی کابل در برابر فشارهای فیزیکی و ضربه‌ها را بر عهده دارد.
7. روکش بیرونی (Outer Sheath)
   آخرین لایه محافظ کابل است که از نظر مکانیکی، آب و هوا و عوامل شیمیایی از کابل محافظت می‌کند. این روکش اغلب براساس نوع کابل رنگ‌بندی می‌شود تا انواع مختلف کابل‌ها قابل تمایز باشند.

به طور کلی می توان گفت که یک کابل برق از بخش‌های زیر (که یک به یک توضیح داده شده‌اند) تشکیل می‌شود.

معنی علائم چاپ‌ شده روی کابل‌ها چیست و چه اطلاعاتی به ما می‌دهند؟

علائمی که روی کابل‌های برق چاپ می‌شوند، فقط مجموعه‌ای از حروف و اعداد نیستند؛ بلکه اطلاعات فنی مهمی درباره ساختار، عملکرد و استاندارد کابل را به ما می‌دهند. این علائم اغلب به‌صورت خطی روی روکش کابل درج می‌شوند و هر بخش آن‌ها معنا و کاربرد خاصی دارند. به‌طور کلی، علائم روی کابل‌ها را می‌توانیم به ۵ دسته اصلی تقسیم کنیم:

 ۱. مشخصات فیزیکی کابل

• تعداد رشته‌ها و سطح مقطع: به‌صورت عددی مانند 2×6 یا 4×10mm² نشان داده می‌شود.
  مثال: «2×6» یعنی کابل دارای دو رشته با سطح مقطع ۶ میلی‌متر مربع است.
• نوع هادی (Conductor): مانند Cu (مسی) یا Al (آلومینیومی)
• واحد mm²: نشان‌دهنده سطح مقطع هر رشته سیم است.

۲. نوع عایق و روکش

• PVC: پرکاربردترین عایق برای کابل‌های عمومی
• XLPE: عایق مقاوم در برابر حرارت و فشار بالا
• PE یا NYY: اشاره به ساختار عایق و لایه‌های محافظ کابل دارد

۳. علائم اختصاری عملکرد و ایمنی

• L و N: نشان‌دهنده فاز (Live) و نول (Neutral)
• PE: علامت اختصاری سیم ارت (Protective Earth)
• SM، SCR، JRM: کدهای خاص مربوط به نوع شیلد، محافظ یا ساختار کابل

۴. استانداردها و گواهی‌ها

• ISIRI: استاندارد ملی ایران
• CE: تأییدیه تطابق با مقررات اتحادیه اروپا
• RoHS: نشان‌دهنده عدم استفاده از مواد خطرناک در ساخت کابل

۵. کد شناسایی یا شماره‌گذاری کارخانه‌ای

برخی کابل‌ها دارای کد ساخت یا شماره سریال هستند که توسط کارخانه تولیدکننده درج می‌شود. این کدها گاهی شامل نام برند، شماره دسته تولید، یا تاریخ تولید نیز هستند.

در پایان این بخش باید این نکته مهم را نیز یادآور شویم که ترتیب کد های اختصاری کابل، ممکن است بسته به کارخانه تولیدکننده، نوع کابل یا استاندارد ساخت متفاوت باشد، اما معنای کلی آن‌ها تقریباً یکسان است. در ادامه، نحوه دقیق خواندن این علائم و تفسیر کدهای پرکاربرد را با مثال بررسی می‌کنیم.

 نحوه خواندن مشخصات کابل و تفسیر کد و علائم اختصاری کابل ها با استاندارد DIN VDE 0271/0276

علائم چاپ‌شده روی کابل‌ها، براساس یک استاندارد مشخص تدوین می‌شوند. در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر، استاندارد DIN VDE آلمان یکی از مراجع اصلی برای نامگذاری کابل‌هاست. این استاندارد به ما کمک می‌کند تنها با دیدن یک عبارت مانند NYY 3×2.5RM، ساختار، جنس، تعداد رشته، نوع عایق و میزان ولتاژ کابل را بفهمیم. 

برای خواندن دقیق کدهای روی کابل‌ها، استاندارد DIN VDE مبنای مهمی است که کدها را به چهار بخش تقسیم می‌کند:

• A: نوع استاندارد و جنس هادی
• B: نوع عایق و روکش
• C: حفاظ، شیلد و زره
• D: تعداد رشته، سطح مقطع، نوع هادی و ولتاژ

هر کدام از این چهار بخش را در جدول علائم کابل بیشتر توضیح می‌دهیم قبل از توجه شما را به نکته مهندسی زیر جلب می‌کنیم:

نکته مهندسی: تفاوت مدل‌های دسته‌بندی در خواندن مشخصات کابل

دسته‌بندی علائم اختصاری کابل‌ها که در این مقاله آمده، بر اساس نحوه چاپ و نمایش نام کابل روی بدنه آن است. این روش بیشتر برای تعمیرکاران، تکنسین‌ها، کاربران عمومی یا کسانی که با کابل‌های واقعی سروکار دارند مناسب و قابل فهم است.

اما در برخی منابع مهندسی یا استانداردهای تخصصی مانند DIN VDE 0271/0276، ممکن است ترتیب اجزای تشکیل‌دهنده کابل به‌صورت زیر بیان شود:

• مشخصات لایه‌های اصلی (هادی، عایق، زره و روکش)
• هادی حفاظتی و تعداد رشته‌ها
• سطح مقطع هر رشته و نوع هادی
• ولتاژ اسمی کابل

در واقع، تفاوت این دو مدل، در زاویه دید آن‌ها به کابل است:

• یکی از دیدگاه کاربردی و برچسب‌خوانی
• دیگری از دیدگاه فنی و ساختار داخلی کابل

هر دو دسته‌بندی صحیح هستند؛ فقط باید متناسب با مخاطب مورد استفاده قرار بگیرند. در این مقاله، ما مدلی را انتخاب کردیم که برای درک سریع‌تر کاربران عمومی و خواندن نام‌های درج‌شده روی کابل‌ها مناسب‌تر است.

 ۱. حروف اول: نوع استاندارد و جنس هادی

علامت	معنی	نمونه
N	مطابق با استاندارد VDE آلمان	NYY
A	هادی آلومینیومی	NA2XY (آلومینیوم + پلی اتیلن)
(بدون حرف)	هادی مسی	YKY, NYY

۲. نوع عایق و روکش

علامت	معنی	توضیح
Y	عایق PVC (پلاستیک سخت رایج)	مقاوم در برابر سایش و رطوبت
2Y	پلی اتیلن (PE)	مقاومت بالاتر در برابر رطوبت
2X	XLPE (پلی اتیلن کراس‌لینک)	مقاوم در برابر دماهای بالا

۳. ویژگی‌های حفاظتی و زره

علامت	معنی
SM	کابل شیلددار (مثلاً دارای لایه محافظ نویز)
S / SE	شیلد از سیم‌های مسی (روی کل یا هر هسته)
B / F / G / R	انواع زره فولادی (نواری یا بافته) برای محافظت مکانیکی
PE	سیم ارت (Protective Earth)
L و N	سیم فاز (Live) و نول (Neutral) – در برق‌کشی ساختمانی رایج هستند
C	هادی هم مرکز مسی (Concentric conductor of copper)
CW	هادی هم مرکز مسی موجی شکل (Concentric conductor of copper in waveconal formation)
CE	هادی هم مرکز مسی بر روی هر هسته (Concentric conductor of copper over each individual core)
H	لایه های هادی
F	حفاظ طولی مقاوم در برابر آب
B	زره نوار فولادی

 

۴. تعداد رشته، سطح مقطع، نوع هادی و ولتاژ

در پایان نام کابل، اغلب یک فرمت عددی مانند 4×6 RM می‌بینیم. این بخش شامل موارد زیر است:

بخش	معنی
4×6	چهار رشته سیم با سطح مقطع ۶ میلی‌متر مربع
RM	هادی گرد و افشان (Stranded + Round)
RE	هادی مفتولی گرد (Solid + Round)
SM	هادی رشته‌ای و قطاعی (Stranded + Sector)
0.6/1 KV	ولتاژ اسمی کابل (مثلاً 600 تا 1000 ولت)
r	هادی با مقطع گرد (Circular conductor)
s	هادی با مقطع قطاعی (Sector conductor)
o	هادی با مقطع بیضی شکل (Oval conductor)
e	هادی مفتولی با مقطع گرد (Circular, solid conductor)
m	هادی رشته ای افشان (Stranded conductor)
h	هادی با مقطع گرد توخالی (Hallow circular conductor )
V	هادی فشرده (Compact conductor)

جدول رنگ‌بندی استاندارد عایق کابل‌ها (مطابق VDE 0271 و ISIRI)

تعداد رشته	کابل بدون سیم ارت	کابل با سیم ارت
1 رشته	مشکی	—
2 رشته	مشکی، آبی	—
3 رشته	مشکی، آبی، قهوه‌ای	سبز-زرد، آبی، قهوه‌ای
4 رشته	مشکی، آبی، قهوه‌ای، مشکی	سبز-زرد، آبی، قهوه‌ای، مشکی
5 رشته	۳ مشکی + آبی + قهوه‌ای	سبز-زرد، آبی، قهوه‌ای، ۲ مشکی
6 رشته به بالا	مشکی با شماره‌گذاری	سبز-زرد، آبی، قهوه‌ای + مشکی شماره‌دار

نکته: رنگ سبز-زرد فقط مخصوص سیم ارت (PE) است و نباید برای فاز یا نول استفاده شود.

جدول کد کابل نمادهای ویژه و کاربرد آن‌ها در کابل‌ها

نماد	معنی	کاربرد یا توضیح
J	دارای سیم ارت	سیم زرد-سبز داخل کابل وجود دارد
O	فاقد سیم ارت	فقط برای فاز و نول مناسب است
E	ایمنی ذاتی	برای فضاهای انفجاری، آبی رنگ است
TR	غلاف شفاف	مخصوص کابل‌های کنترل یا خاص
B	دارای سیم Drain	برای اتصال شیلد به زمین
PU	پلی‌اورتان	مقاوم در برابر مواد شیمیایی، انعطاف بالا
A	تک‌رشته	Single Core
F	انعطاف‌پذیر	Flexible، مناسب برای کابل‌های متحرک
Z	کابل کنترل شماره‌دار	برای کابل‌های فرمان یا کنترل

مثال کاربردی

کابل NYY 4×6 RM 0.6/1KV را در نظر بگیرید:

• N: مطابق با استاندارد DIN VDE
• Y Y: عایق و روکش هر دو از جنس PVC
• 4×6: چهار رشته با سطح مقطع ۶ میلی‌متر مربع
• RM: هادی رشته‌ای گرد
• 0.6/1KV: ولتاژ اسمی کابل ۰.۶ تا ۱ کیلوولت

در برخی موارد، پسوندهایی مانند -J یا -O نیز دیده می‌شوند:

• J: کابل دارای سیم ارت (رشته سبز/زرد) است
• O: کابل بدون سیم ارت است

مثلاً کابل NYY-J 3×2.5 دارای ۳ رشته است که یکی از آن‌ها سیم ارت است. ولی NYY-O 3×2.5 فاقد ارت است.

از نکات جالب در علائم اختصاری کابل باید به این نکته اشاره کرد که یک کابل می‌تواند دارای یک غلاف داخلی (inner sheath) و غلاف خارجی (outer sheath) به طور همزمان باشد. غلاف خارجی یا ژاکت کابل (jacket) در حقیقت همان لایه نهایی کابل است (به عنوان مثال Y آخر در حروف NYY نشان دهنده شیت یا ژاکت از نوع PVC در لایه نهایی کابل است.) غلاف داخلی نیز می‌تواند جهت کاربردهای متفاوت به کابل اضافه شود ( غلاف سربی، غلاف آلومینیومی و … .) البته این موارد بیشتر در کابل انتقال داده به چشم می‌خورد.

در صورتی که یک کابل هر دو لایه مذکور را دارا باشد، در کدگذاری کابل، از هر دو کد جهت نشان دادن دو لایه شیت استفاده خواهد شد. به عنوان مثال NYKY-O یک کابل مفتولی مسی (در کنار N که استاندارد DIN را نشان می‌دهد، چیزی نوشته نشده‌است پس کابل مسی است. همچنین افشان بودن کابل در حروف نشان داده‌نشده، پس کابل مفتولی با عایق پی وی سی (Y) است. شیت داخلی (غلاف) آن سربی (K) و شیت خارجی (غلاف خارجی یا ژاکت) آن PVC است، در ضمن کابل مذکور رشته‌ای مجزا برای ارت (زرد/سبز) دارد (O).

آشنایی با نمادهای فنی پرکاربرد و استانداردهای بین‌المللی کابل‌ها

علائم فنی که روی کابل‌ها درج می‌شوند، فقط برای کارخانه سازنده یا متخصصان طراحی نشده‌اند؛ این کدها، راهنمایی سریع و قابل اعتماد برای تشخیص ویژگی‌های اصلی کابل هستند. در ادامه، جدول علائم اختصاری کابل ها را به همراه توضیح مختصر معرفی می‌کنیم:

نمادهای شناخته‌ شده نوع کابل
نماد	معنی	توضیح
NYY	کابل با هادی مسی، عایق و روکش PVC، مناسب دفن مستقیم	رایج‌ترین کابل برق ساختمان
NYM	مشابه NYY، اما دارای محافظ اضافی زیر روکش	مناسب نصب داخل دیوار یا سینی کابل
NYY-J	کابل NYY با سیم ارت (سبز/زرد)	“J” به معنای وجود protective conductor است
NYY-O	کابل NYY بدون سیم ارت	در پروژه‌های صنعتی خاص استفاده می‌شود.
SM	نشان‌دهنده شیلد یا محافظ نویز	مخصوص کابل ابزار دقیق یا دیتا
RM / RE	نوع هادی: رشته‌ای گرد (RM)، مفتولی گرد (RE)	برای انتخاب کابل منعطف یا سفت کاربرد دارد.

استانداردها و تاییدیه‌های بین‌المللی

نماد	معنی	کاربرد
DIN VDE	استاندارد ملی آلمان برای تجهیزات الکتریکی	مبنای نام‌گذاری فنی کابل‌ها در ایران و اروپا
CE	تأییدیه اتحادیه اروپا برای ایمنی و کیفیت	باید روی کابل‌های صادراتی به اروپا وجود داشته باشد.
RoHS	محدودیت استفاده از مواد خطرناک	مربوط به زیست‌سازگاری مواد کابل
ISIRI	سازمان استاندارد ایران	کابل‌های داخلی ملزم به دریافت آن هستند.
UL	تاییدیه ایمنی آمریکا (Underwriters Laboratories)	بیشتر برای کابل‌های صنعتی و وارداتی کاربرد دارد.

اگر کدی مانند NYKY, NA2XY, N2XH, J-Y(St)Y را دیدید، می‌توانید با تحلیل بخش‌بخش آن (طبق جدول بالا و بخش قبل) اطلاعات دقیقی از جنس، ساختار، ایمنی و کاربرد کابل به‌دست آورید.

سوال های پرتکرار

کابل 2×6 یعنی چه؟

کابل 2×6 یعنی کابل دارای ۲ رشته سیم است که هر رشته سطح مقطع ۶ میلی‌متر مربع دارد. این عدد نشان‌دهنده ظرفیت عبور جریان و اندازه هادی است. هر چه سطح مقطع بزرگ‌تر باشد، کابل می‌تواند جریان بیشتری را منتقل کند.

عبارت SM روی کابل یعنی چه؟

 SM نشان‌دهنده نوع هادی کابل است که رشته‌ای و قطاعی (Stranded + Sector) می‌باشد. این نوع کابل‌ها نسبت به کابل‌های مفتولی انعطاف‌پذیرتر بوده و معمولاً در کابل‌های فشار متوسط و قوی کاربرد دارند.

کابل NYY-J چیست؟

کابل NYY-J یک کابل با استاندارد DIN VDE است که هادی آن از جنس مس بوده، عایق و روکش از PVC ساخته شده‌اند و شامل سیم ارت (Protective Earth) می‌باشد. علامت J نشان‌دهنده وجود سیم ارت سبز و زرد در کابل است.

کابل SQMM چیست؟

SQMM یا میلی‌متر مربع (mm²) واحدی است که سطح مقطع هادی کابل را نشان می‌دهد. این عدد مشخص می‌کند که هر رشته کابل چه اندازه‌ای دارد و ظرفیت عبور جریان آن چقدر است.

PE در برق مخفف چیست؟

PE مخفف Protective Earth یا هادی حفاظتی است که اغلب به رنگ سبز و زرد دیده می‌شود و وظیفه آن حفاظت از افراد و تجهیزات در برابر اتصال‌های برق ناخواسته است.

کابل 4×6 یعنی چه؟

کابل 4×6 دارای ۴ رشته سیم با سطح مقطع ۶ میلی‌متر مربع است. این کابل برای کاربردهای صنعتی و ساختمانی که نیاز به جریان بالا دارند، استفاده می‌شود.

نحوه خواندن مشخصات کابل چگونه است؟

برای خواندن مشخصات کابل باید به کدهای درج شده روی کابل توجه کنید که شامل نوع استاندارد، جنس هادی، جنس عایق، تعداد رشته، سطح مقطع و ولتاژ نامی است. به عنوان مثال، کابل NYY 3×2.5 RM 0.6/1KV به این معنی است که کابل مسی با روکش PVC، سه رشته ۲.۵ میلی‌متر مربعی و ولتاژ ۰.۶ تا ۱ کیلوولت است.

با شناخت علائم کابل، انتخابی مطمئن‌تر داشته باشید

علائم و اختصاراتی که روی کابل‌های برق درج می‌شوند، فقط کدهای فنی نیستند، بلکه زبان ساختار و کاربرد کابل‌ها هستند. اگر این زبان را یاد بگیرید، دیگر در انتخاب کابل دچار سردرگمی نخواهید شد و می‌توانید بر اساس پروژه‌تان، مناسب‌ترین نوع کابل را انتخاب کنید. 

در مقاله حروف اختصاری ساختار کابل تلاش کردیم با دسته‌بندی ساده، جدول‌های کاربردی و مثال‌های واقعی، شما را به درک عمیق‌تری از اصطلاحات سیم و کابل برسانیم. پیشنهاد می‌کنیم هنگام خرید یا بررسی کابل‌ها، به این نکات توجه کرده و همیشه مشخصات درج‌شده روی کابل را با نیاز پروژه خود تطبیق دهید. جدولی که در ادامه بیان می‌کنیم که می‌تواند راهنمای کاملی برای شما باشد: